Auke Kok / Spraakmakers

Auke Kok: van sport en journalistiek naar de donkere kanten van de geschiedenis

Wie Auke Kok een beetje kent, weet dat hij zich niet gemakkelijk laat vangen in één onderwerp. Sport, geschiedenis, oorlog, politiek, muziek en de mensen achter grote gebeurtenissen: al jarenlang zoekt hij naar de verhalen die schuilgaan achter wat we denken te weten.

Kok (Haarlem, 1956) studeerde maatschappijgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en begon zijn journalistieke loopbaan bij onder meer de Haagse Post en Quote. In de jaren negentig werkte hij bij HP/De Tijd, waar hij redacteur, adjunct-hoofdredacteur en hoofdredacteur ad interim was. Daarna maakte hij de overstap naar het Radio 1 Journaal. Sinds 2004 werkt hij als zelfstandig journalist en schrijver.

Zijn boeken laten een opvallend brede belangstelling zien. Hij schreef met evenveel aandacht over het Nederlands elftal en Johan Cruijff als over oorlog, criminaliteit en de mensen die geschiedenis hebben gemaakt. In 1974. Wij waren de besten onderzocht hij het collectieve Oranjegevoel; in De verrader en Oorlogsliefde keerde hij terug naar de oorlogsjaren. Ook schreef hij over Willem Holleeder, Amsterdam en de familie Van Cleeff. In 2021 verscheen bovendien zijn autobiografische roman Flinke jongen.

Wat zijn onderwerpen ook zijn, Kok heeft steeds dezelfde nieuwsgierigheid: wat maakt iemand tot wie hij wordt? Waar ligt het kantelpunt? En hoe ziet een mens zichzelf wanneer anderen hem inmiddels heel anders zijn gaan bekijken?

Die manier van kijken maakt zijn nieuwste boek bijzonder. Voor Mussert. Reis naar het kwaad dook Kok opnieuw de geschiedenis in. Hij onderzocht archieven, sprak met nabestaanden en bezocht de plaatsen waar Anton Mussert woonde, werkte en zijn aanhang toesprak. Daarbij probeert hij niet alleen de bekende NSB-leider te beschrijven, maar ook te begrijpen hoe een ambitieuze, talentvolle ingenieur kon uitgroeien tot de man die uiteindelijk voor samenwerking met nazi-Duitsland koos.

En precies daar begint het intrigerende verhaal van deze middag: niet bij de vraag óf Mussert fout zat – daarover bestaat weinig twijfel – maar bij de veel ongemakkelijkere vraag hoe iemand zover komt.

Auke Kok vertelt over Mussert, maar misschien ook over iets veel universelers: hoe ambitie kan omslaan in zelfoverschatting, hoe mensen zichzelf steeds opnieuw kunnen overtuigen van hun eigen gelijk en hoe dichtbij het kwaad soms begint…