Documentaire 'Moeder Suriname'
2024-09-12 20:00 - 22:30 (Europe/Amsterdam)
‘Ze zeggen dat dit nu mijn thuis is’, aldus Fansi, de hoofdpersoon in Moeder Suriname, in de openingsscène van de documentaire. Die begint in 1975, net na de Surinaamse onafhankelijkheid, als Fansi zich, zoals zoveel Surinamers destijds, bij haar familie in Nederland heeft gevoegd. Door haar slechte ogen kan Fansi nauwelijks kijken naar de televisie in haar nieuwe appartement. ‘Maar ik heb mijn eigen beelden van mijn land.’ Gezang weerklinkt terwijl ze herinneringen ophaalt aan haar jeugd; aan ‘de bomen, rivieren en mensen’.

In de docu blikt ‘oma Fansi’ terug op haar leven, in vertelling en zang. Ze wordt in 1905 in een gehucht geboren als kind van een witte moeder en een zwarte vader; een schande toen. Haar vader moet weg en ook haar moeder verdwijnt. Zelf wordt ze uitgescholden voor halfbloed, gaat niet naar school en ontdekt snel hoe de koloniale verhoudingen liggen (“wij werken en zij kijken toe”).

Ze krijgt een kind, van wie de vader altijd elders aan het werk is voor Nederlanders en trekt naar Paramaribo, waar ze nog drie kinderen krijgt die ze in haar eentje opvoedt. Intussen ziet ze het nationale zelfbewustzijn groeien. Maar als al haar kinderen nog vóór de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 naar Nederland verhuizen, volgt ook zij, met pijn in het hart. Gelukkig wordt ze er niet door, toch weet ze ook daar een plek te vinden waar ze verbonden is met haar vaderland, haar spirituele wortels en haarzelf.

Met unieke, nog nooit vertoonde archiefbeelden, laat Leuwsha het levensverhaal van haar oma Fansi, een Afro-Surinaamse wasvrouw vertellen. Het is niet letterlijk het verhaal van haar oma, maar de geschiedenis over een hele generatie vrouwen uit de twintigste eeuw. In de film heeft Leuwsha de kracht van was- en strijkvrouwen verwerkt. Kort na de afschaffing van de slavernij bloeide deze dienstverlening bij de Afro-Surinaamse vrouwen op. ‘Oma Fansi’ beoefende dit ambacht ook. Deze film is dus ook een ode aan de kracht en de levenslust van de Surinaamse vrouw.

In Mama Sranan/Moeder Suriname (2023) brengt auteur en documentairemaker Tessa Leuwsha op sublieme wijze de geschiedenis van Suriname tot leven. De Surinaams-Nederlandse Leuwsha (geboren in Amsterdam, sinds 1996 woonachtig in Suriname) gebruikt in haar film de levensloop van haar grootmoeder Fancelyne ‘Fansi’ Cummings (1905-1979) om de bijzondere historische ontwikkeling te tonen die het land de vorige eeuw doormaakte. Vanaf de periode nadat de slavernij werd afgeschaft tot kort na de onafhankelijkheid in 1975. Eerder, in 2015, kwam haar boek ‘Fansi’s stilte’ uit. Hierin vertelt ze het persoonlijke verhaal over haar grootmoeder – een Surinaamse wasvrouw – en de slavernij. Dit verhaal werd een inspiratie voor de documentaire ‘Moeder Suriname-Mama Sranan’.

Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Fansi, wiens stem wordt ‘gespeeld’ door zangeres Denise Jannah, die ook de schitterende liedjes in de documentaire voor haar rekening neemt.

In de documentaire komen plantages uit het begin van de 20ste eeuw voor, de Surinaamse opstand in de jaren dertig rond Anton de Kom, de Tweede Wereldoorlog, waaruit soldaten vaak niet terugkeerden, en de Surinaamse onafhankelijkheid van 1975.

De gebeurtenissen vormen een rode draad in de Surinaamse geschiedenis, maar Moeder Suriname – Mama Sranan is vooral een film over ‘oma Fansi’ aan wie de geschiedenis van Suriname wordt opgehangen. Nederland komt daar als kolonisator slechts sporadisch in voor, maar is zowel in schrift als beeld continu voelbaar. Het is vanuit oma Fansi waaruit dit te zien is: vaak liefdevol, soms onbevangen en ook zeker kritisch. Gaandeweg wordt Fansi ‘Moeder Suriname’, het symbool van een natie; van een cultuur; van een zekere gemeenschapszin.

De beelden zijn gemaakt door Wim Bos Verschuur (1904-1985). Hij was een Surinaamse politicus die opkwam voor de rechten van de Surinamers. Als Nederlanders naar Suriname kwamen, filmden ze wat de kolonie opleverde, en journalisten belichtten de probleemkanten van het land, maar hij filmde hoe mensen van dag tot dag leefden. Het zijn unieke beelden die niet eerder zijn vertoond, net als zijn beelden van de demonstratie tegen het Nederlandse bewind in de jaren veertig.

Het verzamelen van beeldmateriaal was niet eenvoudig, het lag voor een groot deel in Nederland en Amerika opgeslagen. Maar het is Leuwsha gelukt 50 uur beeldmateriaal over Suriname op te sporen en van al deze archiefbeelden een zeventig minuten durende documentaire te maken. De beelden variëren van Paramaribo tot plantages en prachtige natuur. De zwart wit archiefbeelden zijn ingekleurd. Dit is zo oogstrelend mooi gedaan dat je het idee hebt naar een soort polaroidfilm te kijken.

Moeder Suriname – Mama Sranan

Nederland 2023, 71 min. Taal: Nederlands, Sranantongo

Regisseur: Tessa Leuwsha, Scenario: Tessa Leuwsha, Geluid | sound design: Mark Glynne, Muziek: Alex Simu, Montage | editor: van Oers, Producent: Pieter van Huystee namens Pieter van Huystee Film / NTR

Met: Denise Jannah (verteller en zang)

‘Moeder Suriname – Mama Sranan’ werd genomineerd voor de IDFA Best Dutch Film Award en IDFA Beeld & Geluid IDFA ReFrame Award en ging in 2023 in première.

“Bijzonder de moeite waard” ★★★★ de Volkskrant

“Een adembenemende reis door de geschiedenis van Suriname” – de Filmkrant

“Een belangrijk verhaal” ★★★★1/2 Cinemagazine

“Ontroerende, imponerende en tegelijkertijd prachtige documentaire” ★★★★ de Protagonisten

Wij zijn het hier roerend mee eens. Wat een prachtig document dat, hoewel met Nederland verbonden, een voor velen onbekend land ver weg, opeens zoveel dichterbij laat komen en je de mensen en hun geschiedenis laat voelen.

Trailer

Joan Echteld, die zich o.a. inzet voor de Alkmaarse Stichting Miss IQ (hulp aan Caraïbische scholen), komt vertellen over haar eigen herinneringen aan Suriname en trakteert op lekkere Bara’s.

Tickets docu Moeder Suriname

Documentaire Push
2024-11-07 20:00 - 22:30 (Europe/Amsterdam)
Als vervolg op het debat ‘Woningcrisis’ van 17 oktober 2024 is deze documentaire een toepasselijke aanvulling. In veel grote steden is gentrificatie een fataal fenomeen: een voormalige rotwijk wordt een topbuurt, waarna de oorspronkelijke bewoners geleidelijk worden verdreven door stijgende woningprijzen. Zijn het alleen de nieuwe, rijke bewoners die de prijzen opdrijven of is er meer aan de hand?

Inhoud: In steden over de hele wereld stijgen de huurprijzen explosief, maar de inkomens blijven achter. De documentaire Push van Fredrik Gertten (2019) schijnt haar licht op de ‘Anonieme huisbaas’, de steden die steeds meer onbewoonbaar worden en de uit de hand lopende huizencrisis, waar we allemaal de effecten van merken. Het is geen ‘gentrification’ het is een monster.

De film volgt Leilani Farha, speciaal rapporteur voor passende huisvesting van de Verenigde Naties. Leilana reist de wereld rond om te begrijpen wie door dit nieuwe fenomeen uit steden worden ‘geduwd’ en waarom. “Er is een groot verschil tussen woningen als handelswaar en goud als handelswaar. Goud is geen mensenrecht, huisvesting wel” aldus Leilani.

*Documentaire Push brengt in beeld hoe torenhoge prijzen bewoners uit de grote steden duwen. De Volkskrant

Fredrik Gertten (1956) is een Zweedse filmmaker, producer en journalist, die al meerdere prijzen voor zijn documentaires mocht ontvangen en is vooral bekend van documentaires die mondiale patronen van kleptocratie, lobbyisme, financialisering en extractivisme onderzoeken. Ook zijn documentaire ‘Push’ is meermaals bekroond. Andere titels: Becoming Zlatan, Bikes vs Cars en Bananas*!.

Een documentaire kijken in De Alkenaer is niet alleen een documentaire kijken.

Deze keer is Jan Deursen, afkomstig uit Alkmaar en sinds 2021 werkzaam als Adviseur Wonen bij Companen (Arnhem), onze speciale gast.

Jan is sociaal geograaf en heeft jarenlang in Toronto gewerkt en gewoond. Als consultant heeft hij de lokale overheid van Toronto en de gemeente Den Haag onder andere geholpen bij het ontwikkelen van een lange termijnstrategie voor het behoud van betaalbare woningen. Jan is goed in staat om de huidige ontwikkelingen in de woningmarkt te duidden en heeft een visie hoe de gemeente Alkmaar een inclusieve stad kan blijven waar iedereen (betaalbaar) kan wonen. Jan doet momenteel onderzoek doet naar geschikte locaties voor ouderenhuisvesting in de gemeente Dijk en Waard.

Na afloop van de documentaire gaat Daphne Adrichem, journalist (AT5) en dichter in gesprek met het publiek en met Jan van Deursen over de documentaire en hoe deze moet worden gezien in het licht van de problematiek in Nederland en de regio Alkmaar in het bijzonder.

Mede mogelijk gemaakt door het Victoriefonds.

De kinderen van Truus / Documentaire + Q&A (Opdat wij niet zullen vergeten...)
2025-05-01 20:00 - 22:30 (Europe/Brussels)
In de eerste week van Mei staat de herdenking van de Tweede Wereldoorlog centraal in De Alkenaer. Met op 1 Mei de documentaire ‘De kinderen van Truus’. Truus Wijsmuller-Meijer kwam van oorsprong uit Alkmaar en maakte deel uit van het verzet in de Tweede Wereldoorlog. Door haar actie zijn er meer dan 10.000 joodse kinderen gered.

In 1938 onderhandelde zij met de Duits-Oostenrijkse SS-functionaris Adolf Eichmann. Mede door deze moedige daad lukte het Wijsmuller de reddingsoperatie door te zetten. In de documentaire zie je hoe Truus door haar onverschrokkenheid van alles voor elkaar kreeg en geen nee accepteerde.

In ‘De kinderen van Truus’ wordt gesproken met verschillende kinderen, die de oorlog door haar inzet hebben overleefd. Zij doen hun verhaal en vertellen ons meer over de bijzondere vrouw, die Truus was. Regisseur Pamela Sturhoofd & Jessica van Tijn zetten zich in voor het nog relatief onbekende verhaal van Truus Wijsmuller, waarvoor in 2020 een standbeeld werd onthuld op de Gewelfde Stenenbrug in Alkmaar. Samen hebben zij ontzettend veel verhalen van de verschillende kinderen verzameld, zoveel zelfs dat zij zich nu inzetten voor het Truus Wijsmuller Archief. Hierin zijn nog meer verhalen te vinden van de kinderen, welke van ontzettend belangrijke historische waarde zijn.

1 Mei in De Alkenaer wordt dan ook extra bijzonder door de aanwezigheid van de regisseurs Pamela en Jessica. Zij zullen na afloop van de documentaire vertellen over de totstandkoming van de film en vragen van het publiek over het onderzoek en de documentaire beantwoorden.

Bekijk hier de trailer van De Kinderen van Truus.

Inloop is vanaf 19:30 in De Alkenaer.

Jongeren t/m 17 jaar genieten € 2,50 korting op de reguliere toegangsprijs van € 12,50
